Người 60 tuổi có bằng D cũ không mặc nhiên phải hạ hạng chỉ vì đã đủ 60 tuổi. Cần kiểm tra bằng được cấp theo hệ thống nào, còn hiệu lực hay không, sức khỏe và loại xe thực tế. Không được lấy kết luận này để cho rằng người 60 tuổi vẫn được lái xe trên 29 chỗ không kể người lái hoặc xe chở người giường nằm theo hạng D hiện nay.
Cập nhật ngày 08/11/2026 theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã được sửa đổi, đối chiếu bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH năm 2026; Thông tư 108/2026/TT-BCA và quy định sức khỏe người lái xe. Phạm vi bằng D cấp trước ngày 01/01/2025 cần đọc cùng quy định chuyển tiếp, không đồng nhất với hạng D mới.

1. Trường hợp người 60 tuổi có bằng D trong câu hỏi
Bạn hỏi người 60 tuổi, đủ sức khỏe, đang có bằng lái hạng D có bắt buộc phải hạ hạng để tiếp tục lái xe không. Câu hỏi ban đầu nêu bằng D dành cho xe từ 10 đến 30 chỗ theo cách phân hạng cũ. Với trường hợp này, cần áp dụng quy định chuyển tiếp cho giấy phép được cấp trước ngày 01/01/2025 và kiểm tra thời hạn ghi trên giấy phép.
Khoản 1 Điều 89 của Luật cho phép giấy phép cấp trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục sử dụng theo thời hạn ghi trên giấy phép. Điểm i khoản 2 Điều 89 xác định bằng D cũ chưa đổi, cấp lại được tiếp tục điều khiển xe chở người từ 09 đến 29 chỗ, không kể chỗ người lái, cùng các loại xe thuộc phạm vi các hạng cũ được dẫn chiếu. Không tự chuyển phạm vi này thành quyền lái mọi xe thuộc hạng D hiện nay.
Đối với xe chở người thông thường trong phạm vi bằng D cũ, việc đã đủ 60 tuổi không tự làm phát sinh nghĩa vụ hạ hạng. Người lái vẫn phải bảo đảm giấy phép hợp lệ, sức khỏe phù hợp và không thuộc trường hợp bị hạn chế quyền điều khiển xe theo quy định. Nếu bằng đã hết hạn hoặc không còn đáp ứng điều kiện, phải giải quyết vấn đề đó trước khi tiếp tục lái.
2. Bằng D cũ và các hạng D1, D2, D mới khác nhau thế nào?
Điều 57 của Luật hiện hành phân hạng xe chở người theo số chỗ không kể người lái:
- D1: xe chở người trên 08 đến 16 chỗ, không kể chỗ người lái, cùng các loại xe khác thuộc phạm vi luật định.
- D2: xe chở người, kể cả xe buýt, trên 16 đến 29 chỗ, không kể chỗ người lái, và các loại xe thuộc các hạng B, C1, C, D1 theo quy định.
- D: xe chở người, kể cả xe buýt, trên 29 chỗ không kể người lái; xe chở người giường nằm; các loại xe thuộc hạng B, C1, C, D1 và D2. Xe chở người thuộc hạng D còn được kéo rơ moóc có khối lượng toàn bộ theo thiết kế đến 750 kg theo điểm i khoản 1 Điều 57.
Vì vậy, cách nói “bằng D lái xe 10–30 chỗ” trong bài cũ không còn là mô tả đúng cho hạng D cấp theo hệ thống mới. Khi đối chiếu giấy đăng ký hoặc hồ sơ kỹ thuật của xe, phải thống nhất cách tính chỗ; 29 chỗ không kể người lái tương ứng 30 chỗ nếu tính cả người lái. Không trộn hai cách đếm rồi kết luận sai hạng.
Điểm h khoản 3 Điều 89 quy định bằng D cũ khi đổi, cấp lại được chuyển sang D2 và chứng chỉ điều khiển xe máy chuyên dùng cho người điều khiển máy kéo có trọng tải trên 3.500 kg theo quy định. Việc đổi tên hạng D cũ sang D2 theo bảng chuyển tiếp là chuyển đổi hệ thống phân hạng, không phải cứ đến 60 tuổi thì bị “hạ bằng”.
3. Giới hạn tuổi đối với xe trên 29 chỗ và xe giường nằm
Điểm e khoản 1 Điều 59 quy định tuổi tối đa của người lái xe chở người, kể cả xe buýt, trên 29 chỗ không kể người lái và xe chở người giường nằm là đủ 57 tuổi đối với nam, đủ 55 tuổi đối với nữ. Đây là quy định theo loại xe được điều khiển, không chỉ dựa vào chữ D in trên bằng.
Người đã 60 tuổi vượt các giới hạn nêu trên. Vì vậy, dù tự thấy sức khỏe tốt hoặc có giấy khám sức khỏe, cũng không được dùng lý do đó để tiếp tục điều khiển nhóm xe thuộc giới hạn này. Sức khỏe và tuổi là những điều kiện phải đáp ứng đồng thời; giấy khám sức khỏe không thay thế điều kiện về tuổi.
Với xe giường nằm, không chỉ nhìn số chỗ rồi cho rằng dưới 30 chỗ là được áp dụng như xe ghế ngồi thông thường. Điều 59 nêu riêng xe chở người giường nằm. Đối với D1, D2, Điều 59 quy định tuổi tối thiểu cấp giấy phép là đủ 24 tuổi; không áp giới hạn của xe trên 29 chỗ thành một mốc hạ hạng chung cho tất cả xe D1, D2. Người 60 tuổi muốn tiếp tục lái xe phải chọn loại xe và giấy phép phù hợp với điều kiện thực tế.
4. Đổi bằng, thời hạn sử dụng và điều kiện sức khỏe
Khoản 5 Điều 57 quy định giấy phép D1, D2, D có thời hạn 05 năm kể từ ngày cấp. Tuy nhiên, khoản 9 Điều 18 Thông tư 108/2026/TT-BCA quy định riêng với hạng D: nếu thời gian còn lại đến tuổi tối đa không đủ 05 năm thì thời hạn tính đến giới hạn tuổi đó. Không mặc định mọi bằng D mới đều được sử dụng trọn 05 năm bất kể tuổi người được cấp.
Khoản 4 Điều 21 Thông tư 108/2026/TT-BCA cho phép người có nhu cầu đổi xuống hạng thấp hơn đăng ký với cơ quan tiếp nhận hồ sơ. Trường hợp cần chuyển sang loại xe phù hợp hơn, nên trình bày rõ hạng hiện có, ngày hết hạn và nhu cầu sử dụng để được kiểm tra điều kiện. Không tự ghi lại hạng trên giấy phép hoặc coi việc đã nộp hồ sơ là đã có bằng mới.
Hồ sơ đổi theo Điều 21 có giấy khám sức khỏe còn hiệu lực dưới dạng điện tử; khi lỗi kỹ thuật không sử dụng được bản điện tử thì dùng bản giấy do cơ sở đủ tiêu chuẩn cấp theo quy định. Giấy tờ bổ sung tùy trường hợp nhân thân, quốc tịch hoặc thông tin cần đối chiếu. Cơ quan tiếp nhận kiểm tra dữ liệu giấy phép và tình trạng vi phạm; hồ sơ không đủ điều kiện được hướng dẫn hoặc không tiếp nhận theo quy định.
Theo Điều 2 Thông tư 36/2024/TT-BYT, việc khám để cấp các hạng D1, D2, D áp dụng tiêu chuẩn sức khỏe Nhóm 3. Việc chỉ nói “tôi vẫn khỏe” không thay cho kết luận khám sức khỏe phù hợp hạng xe. Nếu tiếp tục hành nghề lái xe ô tô, còn phải thực hiện yêu cầu khám sức khỏe định kỳ theo quy định; không nhầm với một lần khám để đổi bằng.
5. Nếu bằng hết hạn thì có được chạy tiếp trong lúc chờ đổi?
Không dùng giấy phép hết hạn để tiếp tục lái xe thuộc hạng đó. Cần phân biệt điều kiện giải quyết cấp, đổi với quyền lái xe trên đường trong thời gian chờ hồ sơ. Giấy tiếp nhận hoặc giấy hẹn trả kết quả không tự làm cho bằng hết hạn trở lại có hiệu lực.
Theo điểm a khoản 2 Điều 19 Thông tư 108/2026/TT-BCA, người có bằng lái ô tô quá hạn từ đủ 30 ngày đến dưới một năm, tính đến khi nộp đủ hồ sơ hợp lệ, phải sát hạch lý thuyết. Nếu quá hạn dưới 30 ngày khi nộp đủ hồ sơ hợp lệ thì không phải sát hạch lại. Nếu quá hạn từ đủ một năm trở lên, phải sát hạch lý thuyết và thực hành lái xe trong hình và trên đường. Do đó, nên kiểm tra và nộp hồ sơ trước khi hết hạn, không để kéo dài rồi mặc định chỉ cần khám sức khỏe là được đổi trong mọi trường hợp. Bài này không thay việc cơ quan có thẩm quyền kiểm tra một giấy phép cụ thể.
Để xác định đúng trường hợp của bạn, cần đối chiếu ngày cấp, thời hạn, hạng ghi trên bằng, loại xe ghế ngồi hay giường nằm, số chỗ và kết quả khám sức khỏe. Khi cần rà hồ sơ và quy định áp dụng, có thể liên hệ Văn phòng Luật sư Thu Huế.
Căn cứ pháp lý chính
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH năm 2026, Điều 57, 59 và 89.
- Thông tư 108/2026/TT-BCA về sát hạch, cấp giấy phép lái xe, khoản 9 Điều 18, Điều 19 và Điều 21.
- Thông tư 36/2024/TT-BYT về sức khỏe người lái xe, Điều 2 và 3.
Nguồn: Vp Luật Sư Thu Huế